oudheid

Muur als scherm tegen roofaanvallen

Muur van Hadrianus richting Birdoswald

De Muur aanraken vanuit je bed

Een van de aangenaamste plekken om langs de Muur van Hadrianus te overnachten is Willowford Farm. Niet alleen zijn eigenaren Liam en Lauren zeer aardig, je kunt er ook lekkere biologische maaltijden van lokale producten nuttigen. De plek is vooral bijzonder omdat de Muur pal langs hun boerderij loopt. Je kunt hem vanuit bed als het ware zo aanraken. 

Theo Toebosch | Muur van Hadrianus ten oosten van Gilsland

Over steile rotsen, door valleien en langs rivieren slingert de Muur van Hadrianus zich 120 kilometer lang door Noord-Engeland. Voor alle onderzoekers, om de een of andere reden vooral Britten, is duidelijk dat deze door Romeinse militairen gebouwde afscheiding niet zo maar is gebouwd.De een houdt het op een soort douanesysteem om in- en uitgaand verkeer te kunnen controleren. Een ander stelt dat de Muur slechts symbolisch was en bedoeld om de mensen in het noorden van het Romeinse Rijk het idee te geven dat ze binnen de grenzen van het rijk veilig waren.

Een indringer van het continent, archeoloog Erik Graafstal (50), komt nu met een nieuwe theorie: 'Het was een scherm tegen roofaanvallen van bendes van vijandige stammen in Schotland.'

Als twaalfjarige had Graafstal al belangstelling voor de muur die genoemd is naar zijn instigator, keizer Hadrianus (117-138). Mijn moeder heeft toen geregeld dat een van de belangrijkste onderzoekers, de vorig jaar op 80-jarige leeftijd overleden Brian Dobson, een boekje met een opdracht heeft gestuurd.' De interesse is altijd gebleven, maar als archeoloog hield hij zich niet met de Muur bezig. 'Dobson had in 1976 met David Breeze, een andere grootheid, het standaardwerk Hadrian’s Wallgepubliceerd, waarin ze duidelijk maakten dat de Muur vooral bedoeld was om doorgaand verkeer te controleren. Dat boek was een bijbel voor me, waardoor ik de Muur graag bezocht, maar er als wetenschapper vanaf bleef.'

David Woolliscroft

Dat veranderde toen Graafstal als gemeentelijk archeoloog van Utrecht de afgelopen veertien jaar te maken kreeg met bijzondere vondsten in Leidsche Rijn. Zo ontdekten de Utrechtse archeologen onder meer Romeinse schepen, wachttorens, een weg en kadewerken. Allemaal onderdeel van de Limes, de Romeinse rijksgrens. In verband met een groot onderzoeksproject naar de Romeinse grens in West-Nederland is Graafstal ook buiten Nederland naar de vroegere Romeinse grenzen gaan kijken, om te beginnen die in Duitsland.

De Duitse grens bestond uit een opgeworpen wal met een houten palissade en op gezette afstanden wachttorens. 'De Brit David Woolliscroft heeft rond 1990 achterhaald hoe dat systeem in elkaar zat. Hij ontdekte dat de wachttorens zo waren neergezet dat ze vanuit achterliggende forten zichtbaar waren. De torens waren dus bedoeld als uitkijkposten, die met signalen een achterliggend fort konden waarschuwen voor eventuele indringers. De Duitse houten muur, die veel te zwak was om indringers tegen te houden, diende vooral om indringers zichtbaar te maken en zo lang op te houden dat soldaten uit de achterliggende forten de tijd hadden om ze te onderscheppen.'

Een dergelijk idee zit volgens Graafstal ook achter de Muur van Hadrianus.

Hij kwam tot dit inzicht toen hij aan de hand van talloze opgravingsverslagen ging bestuderen hoe en wanneer de Muur is gebouwd. 'Als de Muur vooral een symbolische functie had gehad zouden ze hem gewoon in een keer van oost naar west of andersom hebben gebouwd. Maar dat is niet zo, ze zijn na een zorgvuldige analyse van het terrein in het westen bij de Solway begonnen, precies waar volgens de bronnen vijandige stammen als de Selgovae woonden, daarna hebben ze blokkades in de valleien van de rivieren de Irthing en de North Tyne gebouwd, gevolgd door het deel bij Newcastle en tot slot het middendeel. Op sommige strategische plekken zijn ook nog eens eerst kleine forten met uitkijktorens gebouwd en pas daarna de muur zelf. Deze forten, op een mijl afstand van elkaar, lagen, net als de wachttorens aan de Duitse grens, in het zicht van forten in het achterland. Een is bijvoorbeeld zo op een heuvel geplaatst dat de noorduitgang op een steile klif uitkomt; als de Muur was gebouwd om in- en uitgaand verkeer te controleren zou het mijlfort tientallen meters verderop aan een doorgaande weg hebben gelegen.'

Palissadegrens

Graafstal denkt verder dat keizer Hadrianus het besluit tot de bouw al in het jaar 118 of 119, toen hij voor het eerst na zijn benoeming tot keizer in Rome aankwam, heeft genomen. 'Dus niet zoals de meesten menen pas in 122, toen hij een bezoek aan het gebied bracht. Gezien de overeenkomsten in het systeem heeft Hadrianus in een keer zowel tot de bouw van de Duitse palissadegrens als de Muur van Hadrianus besloten.'

De Britse archeologen hebben Graafstals theorie positief ontvangen. 'David Breeze heeft me zelfs een eerste, tweede en derde druk van Hadrian’s Wall geschonken.' En hij heeft een wetenschappelijk artikel aan Breeze opgedragen.


Dit artikel is in iets andere vorm eerder verschenen in Elsevier, Nummer 14, 6 april 2013

   
Er zijn 0 reactie(s) | Plaats reactie
Plaats een reactie
Eerder geplaatste reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst
Contact
naam*
e-mail* telefoonnummer
uw vraag, verzoek, goede raad, tip en/of algemeen commentaar  
aanmelden jaarabonnement TET
voornaam* tussenvoegsel achternaam*
adres*
postcode* woonplaats*
 
e-mail*  
 
telefoonnummer  
Niet alle gegevens zijn juist ingevoerd
Gebruikersnaam
wachtwoord
Blijf ingelogd
Nog geen inlogcode? Neem dan een abonnement en krijg meteen
toegang tot alle artikelen.
geef hieronder uw e-mailadres op om een nieuw wachtwoord te ontvangen
e-mailadres
U heeft nog het automatisch gegenereerde wachtwoord. Pas hieronder uw wachtwoord aan
gewenste wachtwoord
bevestig gekozen wachtwoord